Taqbaylit , niɣ Tazwawt d tutlayt i tt‑meslayen Iqbayliyen. Taqbaylit tett‑ikki deg tutlayin timaziɣin. Ma ɣas tutlayt tamaziɣt, zik, tettwaru s isekkilen n tifinaɣ akken tett‑w'aru tmaceɣt ar ass-a, tamaziɣt tazwawt neɣ taqbaylit tett‑w'aru nettat s isekkilen ilatiniyen. Adlis amenzu i d-yeffɣen s teqbaylit d win yura Adolphe Hanoteau ɣef tuɣac n ğerğer (1867); deffir-es d Auguste Mouliéras i yuran sin yidlisen af tmucuha n Tmurt n leqbayel (1891, 1893-95), ak d Bulifa i yuran taktabt ɣef isefra n Si Muhend (1904). Imir-en, uran Ifransiwen kra n yedlisen ɣef tmucuha d isefra n Iqbayliyen.
[Tafsut n 1980 deg Tmurt n Leqbayel d tin ay ikecmen deg umezruy (ttarix) n tmaziγt d win n Ldzayer akk-n ma tella. Deg wussan-nni, ḍrant aṭas n tγawsiwin s tγawla, d tid ay yuraren dduṛ d ameqran deg tikli i lmend n westeεṛef s tmaziγt deg tmurt-is. Yelha ma nessawel-d γef way-n yeḍran deg Tefsut-nni akk-n ad nefhem xir tidyanin-a. Aḍris-a ay d-nuwey d tukkist (extrait) seg "Weγmis n Tedyanin n Tmurt n Leqbayel" ay yura Rachid Chaker deg tallit-nni u yeffeγ-d deg tesγunt (revue) n "Les Temps Modernes" (uṭṭunen 432-433, Yunyuz-Γuct 1982), akk d tesγunt Tafsut.]



Tameṭṭut taqbaylit teṭṭef amḍiq d agejdan di tmetti tazzayrit. Fell-as i yebna wexxam, mebla nettat ur yezmir ara wemdan ad yidir, ur yezmir ara ad yaweḍ γer lebγi-s neγ γer yeswi-s. Telha-d s leqdic n wexxam d win n lexla
Snat n tiɣawsiwin i d-iyi yessawḍen ad aruɣ ɣef imenɣi yeḍran ger wegdud aṛumi akk d Yugurten, agellid n Imaziɣen.
