Taqbaylit Français English
   
Text Size
Dzayer: USA:

Nadi deg wesmel

Inazuren

Méziane Rachid

Taqbaylit - Inazuren

image

 Ass n lḥed iεeddan 26/06/2010, Asqamu Unnig n Timmuzγa (HCA) yerra tajmilt i ‘’uḥeddad n wawal’’ Méziane Rachid deg uxxam n yidles Mulud Mεemmri di Tizi Wezzu.
 I lmend n waya tella-d yiwet n temsikent γef leqdic n unaẓur-a akked yiwet n temlilit d yimeddakal-is anda i as-rran tajmilt, gar-asen : Medjahed Hamid, Habib Mouloud, El Djida Tamechtouhth, Tayeb Brahim, Merzouk Rachid…d wiyaḍ.
  Ilul Yala M’Hamed i yettwasnen s yisem Meziane Rachid ass 27/02/1944 di Lezzayer tamanaγt (di Casba). Imawlan-is ussan-d seg Uẓeffun di lwilaya n Tizi Wezzu.
  Meziane Rachid yura ugar n 1000 n yisefra d tezlatin, iẓawanen, tidwilin n radyu akked ticeqqufin n umezgun. « Serge Gainsbourg algérien » akken i as-ssawalen yimeddakal-is yettwassen mliḥ s tezlatin-a : Faḍma n Sumer, Ma d awal, Ugadeγ, Ssendu (yecna Idir), Ad ak-wessiγ a mmi εzizen (Nouara), Lmeḥna-w (Youcef Abdjaoui), Ay aḥeddad (Samy El Djazaïri).
  Ma d tidwilin yexdem di radyu nezmer ad d-nader : Iγennayen uzekka, Sbaḥ lxir, Timlilit, Amcic deg uqelmun, Awal, lkar n Tizi nTlata, Aγerbal…
 Tajmilt-agi d yiwet n teswiεt anda aṭas n yimdanen mlalen u snen udem n Meziane Rachid i tikelt tamezwarut. « Yettban ur iḥemmel ara ad d-yesbin iman-is ; ixeddem taẓuri i tẓuri ur yettnadi ara γef cciεa » i d-yenna Abdenour H.S.
 « Amek anaẓur akk am wa, mmi-s ur yessin ara taqbaylit ? » i yesḥassef yiwen gar wid iḥedren i temlilt-a.

Lhocine Ourezki i "http://www.depechedekabylie.com/"
 

Amezruy n taddart Ubizar

Taqbaylit - Inazuren

Présentation de l’hitoire d’ABIZAR
Amezruy n ABIZAR

Ubizar d-ttadart di tmurt n L-Dzayer id izgan deg ugafa n ugzdu (département) n tizi wezzu naɣ n tmurt igawawen. Deg useggwas-nni n sin wagimen (2000) teweḍ ɣar mraw-ṭam-igima (18000) n imezdaɣ. Ma d tilas-is Uɣalent-d seg tama Umalu (l’est) s wedrar n At jennad (900m), deg ugafa s tɣiwant n yiflisen ɣar utaram (ouest) s tadart n wafir, d tadart n At wagennun.
Tefrek s waṭas n iɣaladen naɣ n tzenqatin ( quartiers), akka am tezniqt : Medmar == jjm == d talemast, laɛzib (Brahim), Azru, Alma Ubizar… art.
Abizar itt-wasen s usebdad-is ( stèle) iwumi seman “Amnay Ubizar “ (Le cavalier d’Abizar). Nnan
belli Aqebṭan (Capitaine) Abizar, deg sin wagimen (2000) send naɣ mm-qbel talalit n Ɛisa
amasiḥ i yessuli akuẓ (4) isebdaden n yiwen inzi (identique) s yisen id yerra tilisa i tmurt-is.
Maca di tallit-nni as-m-i-tella fransa di tmurt n Dzayer imnuda (chercheur) ufan-d kan sin
isebdaden.
Zrin nig sin wagimen isegwasen (2000 an) n tallit n rruman, mazal drent teblaḍin-agi skanentd
amnay-agi (cavalier) amaziɣ s tamart immreg (armé) s y-illi (bouclier) d qraḍ n ixtucen (3
javelots)
Yarna iweha-d s ufus , s i-teblaṭ-agi yuran daɣen s tirra n tmaziɣt n libiya, s yeskilen-agi
« SS, LDZBB,NW,NKM ».
Asebdad n Ubizar “Amnay Ubizar “ di tmurt n igawawen d-azamul (symbole) n tẓuri tamaziɣt n
libiya taqburt naɣ taqdimt, (tablaṭ-agi isreqten (sculté) ɣur-s teɣzi 125 cm, ma d tehri 110 cm),
assa atan ters deg-uɣṣur aɣelnaw n tɣawsiwin tiqburin nay tigelsanin n tmurt di Dzayer.
(musée national des Antiquités, Alger).
Si Amar usaid Bulifa deg udlisi-s « ǧarǧar deg umezruy » ("Le Djurdjura à travers l'histoire"),
izgezaɣ-d (nous explique) isem i ttunefken i tadart-agi. Yenna s tezrawt (étude) n tusna n yismawen
n temnaḍin (passe par l’étude de la toponymie) n arryuf naɣ n idisan n tmurt n
iqbayliyen (la côte kabyle) anida lant kra aka n temnaḍin i deg i ulac cekk belli d-anda znuzun
iselman (pêcheries) naɣ xas ini d-tudrin timecṭuḥin i ttuseman s yismawen n yefniqen maca
ismawen-a neṭḍen ɣar y-ismawen n tamziɣt ; aka am : Rusgunea, Ruscurus, Ruspicir, Rusiuz, artg.
Maca siwa « Rusgunea » ( iwumi id-iqim yisem ar mi d-assa s talɣa-y-agi “Racgun = agwni s
tmaziɣit ). D - –isem aqbur n (cap Matifou), id yezgan a dɣa ɣar tama utaram (ouest). Daɣen xas
inas berra n tqucac n wudrar n ǧarǧar, nezra mebla cek ismawen nniḍen skanen-d yiwen
unamek akw tiqucac naɣ d ilmusen (centres) id-izgan ɣaf rryuf n tmurt n iqbayliyen.
At-a umedya id iskanayen asaɣen (relation) n ifniqen nutni d iqbayliyen ay-agi t-begnaɣ-t-id
tusnilsit (la linguistique) deg tusna n tezrawin n isreqten naɣ tiblaḍin i ttwaṛcmen s tira (graver
en écriture).
Awalen naɣ ismawen im-yenṭaḍen ger snat n tutlayin-agi akka amm- awal : aqaru = qar = kar ,
aqaru s tmaziɣt , i skanay-d yiwen unamek di tutlayt tafniqit deg-awal : rus = ras , s-taɛrabt
dagi ger taciwin (taɛrabt t-wi-d izuran di tefniqt ) daɣen caput di tlatinit.
S tmaziɣt, “aqaru ”, ma ar a yuɣal d-addad amaruz (a l’état lier) I ttuɣal “ uqaru “ = ukuru; id i
skanayen “Rus ,ukuru = Cap d’Ucuru, anamek ungaru - –ya : (tête de la tête, cap du cap. ) naɣ aqaru
n uqaru.
Ma d Rus-Upicir naɣ Rus-Uzus , igclanen (les déterminatif ) aka am Upicir, d Uzus, = Apicir d Azous. I
y-zemren ad y-ili d-isem n wemdan (de nom de personnages) war ccek ad y-ili d-isem n-umnukal
naɣ aɣla n l’ɛarc (chef de tribus), maca d-ismawen id-iqimen ar assa s talɣiwin (les formes) akka
am Abizar d iɛazuzen aken ad-isemi taddart tamezwarut isɛan azal gw-at jennad.
Daɣen isem agelsan (antique) Abizar ittumres (employé) aken nniḍen aken ad-isemmi tiɣremt (La
Cité) illan tuli ɣaf ixarban (ruines) anda tella taddart taqsebt n y-iflisen, teqime-d ar-assa ɣar atjennad.




Présentation De l’Artiste auteur compositeur UBIZAR
Tamddurt - Biographie


Ubizar d Anazur id yennulfan deg iseggwasen n wagim tẓa-twinas taẓaṭ-kuẓ (1994 ).
Γure-s warem-kraḍ isggwasen (23 ans) mi isekles aḍebsi amezwaru.
Maca send naɣ uqbwel anect-a illa iyakan d amedyaz ibwin araz n tmedyazt n Mulud At Mɛamar deg
seggwasen n taẓaṭ naɣ (90) di Bgayet.
Am-akka , ulac ilemẓi n tmurt n ǧarǧar ur zuznet ara tyematin s cnnawi d usluffu deg rebbawen n
sent. Naɣ ulac temẓi (la jeunesse), tannubit ( l’adolescente) ur nerɣib ara naɣ ur necɣib ara akken a ttisin
aẓawan naɣ (l-muziga).
Imi s uẓawan id illul Ubizar deg seggwasen n ṣaat naɣ n (70). Tiɣri tamenzut i yesla d tin n yemma-s;
tisnat tin n tejnatt illan d-ilḥara nsen; imi ttrusun-d ɣures aṭas n yefrax ileqwḍen tiẓurin iqquren naɣ
yuɣalen d zbib. Irna-d ɣar-s wayen id izzin i taddart ama d ttibḥirin d ugama s isafen-is d iɣẓran-is d
tẓegwa-s d Iɣaṛsiwen i ten-t-izedɣen; naɣ tiliwa itt-carcuren iḍ d was.
Ubizar am ilmeẓyen n tudrin, taɣuri deg uɣarbaz, d urrar di tejmaɛt, tikwal taksawt n igendyaz d wulli d
ttestan netta d watmaten-is. Atan di tfarka naɣ deg uɛarqub n tasift n yirsan, naɣ deg uzegwer naɣ deg
zaɣar n tniri n wasif n Bubhir ; idlisen deg ufus-a, Radio deg ufus niḍen; tiṭ ar wedlis tiṭ ar izgarn-is amer
as-anfen ar tfarkiwin naɣ ar timizar mmedden, amer ad cetkin i ymawlan-is tamedit aken ad fken
iɣwerm naɣ l-xṭiya i taddart ma d netta asarnun tiyita .
Di syin d asawen, Ubizar mi yekfa deg uɣarbaz amectuḥ n taddart-is yuder ar tizi wuzzu akken ad
isnarni di tɣur-is deg uɣarbaz almas. Din deɣa id yemuger tikelt niḍen aẓawan; yekcem ad ittekki deg
uxxam n ilmeẓyen n faḍma n summer di taddart uflla (La haute ville de tizi ouzou).
Axxam n ilmeẓyen andda selmaden aẓawan atrar d uɣarfan (la musique moderne, le folk, chaɛbi, le
Malouf, El-ḥawzi). Maca ixxamen-agi di talit-nni t-s-dduyiten ddewla s wahil n taɛrabt andda ccena
aqbayli ur sefkin ara azal-is. Γas akken icennayen n teqbaylit sulint iffeɣ ar tmura arnan-as ccan i tmurt
n Dzayer.
Ihi di tallit-nni n tameṭ-sḍis ar tameṭ-ṭam (époque 1986/ 88) Ubizar idegrit lḥal ad ilmed aẓawan s tutlayt
n taɛrabt, deɣa irna sin isggawasen s yisem n uxxam-agi n ilmeẓyen n faḍma n sumer ittekka di
tfaskka n tmedyazt n Mulud n At Maɛmar di Bgayet anda deɣa ibwi araz.
Deg agur n wanbaṛ taẓaṭ ( Novembre 90 ), t-nubgit tiddukla n warraw n imeɣrasen (association des
enfants de chouhada); ɣaf uqaru-s Nacer Azzam. Ubizar d tikelt tamzwarut I yeccna deg unnar n
Wekkil Remḍan. Anda yemlal d yiwen umusnaw d amassan n din ( un théologien ou islamologue) Mas
Rabah STAMBOULI. Angaru-ya d-akken inna deg iwen weɣmis « tugdut utella-ara megal n l-islam,
imi tefrek gar din d ttsartit (la laïcité) », Iǧǧa-d daɣen awal anda inna « saramaɣ ad sɛuɣ warem naɣ
ɛacrin isggwasen ( 20 ans) di tsuta-ya » . ur yerna ara kraḍ isggwasen nɣant arrif n wexxam-is di tizi
wezzu.
Am akka, Ubizar si tallit-nni d-asawen imi tamurt tetter iman-is ɣaf uzkka-s, ɣaf uguren n tsartit it-ttidir ;
ifratt d yiman-is, belli uguren n tsartit farrun s tsartit. Deɣa ikcem d-ameɣnas ar ukabar n RCD imi
Abizar ifra naɣ igzi ayen inna da L-Mulud anda yenna « Idles ma yeɣli it-id-issalayen d ttasartit, tasartit
ma teɣli it-id-issalayen d idles idles maçi d-ttaûreṭ naɣ ddin (non sacré) ».
Asggwas deffir wayeḍ, Abizar ittekka di yal tanekra naɣ tamesbanit n umusu adelsan amaziɣ, degsent :
le Boycott de l’école, le lancement de la résistance en kabylie, deg taẓaṭ-ṭam ( en 98) yuɣit lḥal illa damaray
deg waɣim uɣiwan n ukabar RCD di tizi wezzu (secrétaire au siège communal du RCD à Tizi
ouzou). Mi is-d-wḍen issalen imezwura ɣaf uɣluy deg wnnar n nnif n tmaziɣt Luwenas Maatub ; d netta
d imdukal-is iyllan deffir n wenddal n tḥuna naɣ tunzutin d ttseddawit di tizi wezzu. Asen deɣa ikker
umenuɣ yugi ad ifru ; agur isawel i wayeḍ, asggwas iḍfaṛ wayeḍ ar mi d sin wagimen yiwen ( 2001) ;
imsulta kkaten s weldun iymeẓyen ifasen d-iymawen a ɣellin mi suturen tamaziɣt , taɣdemt d izarfan
(Tamaziɣt la justice et les droits).
Ubizar tuɣit tegwnitt ttnadin fella-s imsulta sawḍen ar mi i s ceyεen ikaɣeḍ ad iruḥ ad isken iman-is.
Maca deg agur n mraw-ukuẓ n yunyu n sin-wagimen-yiwen (14 jun 2001); mi id tella yiwet n tikli
tameqrant di tizi wuzu isaweḍ ad iffeɣ tamurt izger ɣar fransa.
Deg sin wagimen-sin d kraḍ (2002-2003) d-netta d imdukal-is i yellan isuter imḍeber n Paris aken ad tili
tikli di la place de la république à Nation. Aken ad yili useraḥ n imeḥbas n umusu aɣarfan n iɣrimen
(mouvement citoyens).
Maca m-id-yezzi useggaws sin-wagimen-ukuẓ (2004) anabbaḍ n Dzayer degw-akken inɣa aṭas
ilmeẓyen di tmurt n iqbayliyen ; ibɣa ad isellek imbaûiyen am netta ihegga-d yiwet n tḥila, anda yuli-d ar
tmurt n iqbayliyen. Imcawar d’ixmmasen-is, akken as-d-fkken abarnus ad ikcem tajmaɛt. Yerra iman-is
d ṭamen, d bab n ûwab ; isawal iyaw a l-ɛaqwal ad att-nefru deg unejmaɛ. Imir-nni id gwtent temliliyin
degw mussu n iɣrimen, imiren i yeḥma ṭbel n kra n-iɣmisen iqdacen n-udabu, imiren iyekcem i ḥirr
ttazallen kra ad uɣalen d zzuɛama n tmurt n iqbayliyen, Imiren iṛekḍen ilugan igjdanen n umusu (les
règles fondateur du mouvement). Andda ttefran d ray nsen ; ad ruḥen ad qimen ar ṭabla d yimbaûiyen
yebwin timegraḍ arnan sedeq-nasen aɛbar naɣ aqbus n idamen nwid imuten.
Send naɣ uqbel ussan-nni lant-d temliliyin naɣ injmuɛen di yal tamnaṭ di fransa akka am tama n Paris
di Marcel Simbat , Gabiriel Perie anda iḥder deɣa UBIZAR .
Din-nna deɣa asen tarbaɛt n Racid Abrika (Gmas Belɛid Abrika) id isers ar tabla tamsalt anda nnan
dduwla tuklal leqder ilaq anmeslayet yidsen ackud ameslay delssas n tugdut.
Maca Ubizar imeyez belli isalli- agi id yusan di tmurt si tama n udabu ; d-isalli n tcarkkett
Ikker inna send naɣ meqwbel anecta ilaqa-ɣ ansuter imnukal (les délégués du mouvement citoyens de
kabylie) akken anhegit (un conclave en France ) ara isbedden wid ara imesllayen s-yisem n taluft-agi
deg iɣûuren igraɣlanen ( les institutions internationales). Maçi win iddan ad imeslay s yisem n umusu n
yeɣrimen iqbayliyen.
Racid Abrika Ikker irra ameslay inna nekinni liɣ da ; akken ad sarḥaɣ igma di lḥebs tasartit xḍiɣ-as
ttmeslayaɣ s yisem negma maçi s wiyaḍ.
Yiwen ismis da Rabaḥ yenṭeq inna a racid ; gma-k assa naɣ azekka ad iffeɣ at-ẓren imawlan-ik maca
wid imuten ur s-n-d-ttuɣalen ara i imawlan nsen. Wid uɣur ara truḥeḍ akken as-d sarḥen igma-k nɣan
wiyaḍ .
Ubizar iwala belli Racid am-akenni d netta id aqaru n tmacint ar ɣures id iqqim ray inṭaq inna a Racid
ɣurek at-ttuḍ taqbaylit win inɣan iççat craɛ idamen ur ttruḥun ara d-irayaɛ.
Maca Ubizar iḥulfa belli Racid ur s-ifk ara azal akw iwayen id inna yenṭaq yenna i tarbaɛt ;
Abrid textarem ur i-s-ufuɣ ara acku taqbaylit tettumtt ulacitt garawen naɣ ahat ur tesɛa ara azal
garawen.
Ubiẓar izheḍ taburt unejmaɛ iffeɣ ur d-ibrin ara ar defir. Akkenni tɛadda talit isla ṛuḥen ad meslayen d
unabbaḍ (le gouvernement) Isla s wid ur neqbil ara s-aṛwaḥ-agi ,isla s-umusu iceqaq di tlemast Ibḍa
ɣaf sin, isla isla maçi d yiwet. Ad nebder kan snat dagi anda Abl-ɛaziz Belkhadem (un agent Iranien)
inna deg iwen uɣmis belli taluft n ṭemnaṭ iqbayliyen teddez tebrez ( est close). Daɣen akkenni tallit d
Uyeḥya i yennan « taluft n ṭemnaṭ iqbayliyen ; akka rebɛin iseggwasen wisen m-attefru ». Anamek-is
ruḥ ayaqbayli ar tafsut niḍen.
Leḥsab ittnarni, ṭlaba tennarna ; wid ara ixelûen t-ttnarni felasen ; ar-mi d sin wagimen-smus (2005).
Ubizar aken iwala tabuciḍant tezellez aɣbwar i-d-iwwḍen ar ukabar n RCD anda iwala ttefɣent
yargazen ɛamṛent ickamen, iqzaben, imzuxen, ikdaben, iḍemaɛen d w-at arbaɛṭac n w-udmawen d wid
it-tten deg sin iḍebsiyen.
Abizar iwala tagnewt texûer agwni n tsartit yemɣi-d deg-s ubunqar iḥulfa ikra a-s-d-iqqar : ɣar uqaru-k
id teddun. Ur yerna –ara kra n waguren ; kra n ibaxûat n RCD n fransa kren a-s-d gen tacrurt imi ayen
nniḍen ur s-sinen ara. Maca Ubizar ittraǧu kan ad ifrir tidett ɣaf aman.
Yarnna kra n wusan sawlen-a-s-d ad icaraɛ; iker issawel i yiwen yellan yakkan zik di tasqamutt-agi
(dans cette commission de discipline) aken ad iddu yides.
Mi wwḍen amḍebar amezwaru n tesqamutt-agi ( de cette commission ) yarna qaren d ajeniur, ibda
yesḍlam deg-s irnnu : txedmeḍ aya tariḍ aya .
Ubizar, isla kan belli cetkan fella-s ur izra –ara ɣaf accu; ur iẓra ara ɣaf acu is d-ittmeslay imḍebar-agi.
Ubizar iḍeger allen-is ar winna iddan yide-s. Deɣa argaz-nni inṭeq ar imḍebber yenna-yas : “ amdan-agi
it-s-ḍlameḍ mazal ur iẓra ara anawa iycetkan fella-s naɣ ɣaf accu ”, yarna yenna “ ɣaf akken d-inna
wallug naɣ l-qanun n-ukabar ilaq as-t-ciyeɛm ayen i wumi qaren ( le chef d’accusation) ”.
Dɣa din din inṭeq yiwen imḍebber yenna: amek akka tesawlem i wargaz ad yas ad-iɛdi di craɛ ur s-tseddam
ara ɣaf accu ? yernna ur walaɣ ara ullug (le règlement interieur) s wayes ar-at-carɛem ,naɣ att-
gem akken d-inna uqaru nwen ? ma akk-agi nekke ur ttekkaɣ ara di tesqamutt- agi (dans cette
commission). Ubizar din iwala ar a-tt-m-yexẓaren wway-garasen. Dɣa yiwen inṭaq yenna : imi ulac ger
iffasen nnaɣ s wayes ar ancaraɛ argaz-agi; ilaq andegret timlilit ar ass niḍen deɣa akken igan fran
tamasalt, nnan i Ubizar a-k-insiwlen ass niḍen.
Ayen yesewhamen di temsalt-agi; Ubizar illa ittraǧu a-s-d-siwlen i temlilit niḍen maca yarna kra n w-ussan
iṭef-d tabratt belli s-taxṛent deg ukabar n RCD di fransa.
Ubizar Akken iɣra ikaɣeḍ-agi warǧin yarfa am assen. Acku imi isenqed d-ikaɣeḍ-nni ifaq belli win it-dyuran
ur yesin ara ilugan n ukabar ( les règles du parti ) acku ittwarkaḍ lqanun d-ikaɣeḍ-nni. Ubizar yella
Deg sgassen n taẓaṭ 90 i yella ismeɣnis deg kabar-agi ulac tanekra anda ur illa ara deg-s; kra ibarken
dagi di fransa aṛwan lbira d camember mi bɣan ad gen zkara iw-kabar win d-ufan zdat-sen ad ddun
fella-s. S wurfan Ubizar inṭeq yenna: ihi im-akka akabar n RCD ur-ibnu-y ara i lmut at-id-ileḥqen (c’est
la mort absurde du rcd ).
Ubizar yufa anecta d-lbaṭel d-ddɣel yarna berra l-qanun amek almi ad stixren yiwen ur icuraɛ ? ayagi
amin ar yarren al ḥebs yiwen mebla ma iɛadda di craɛ.
Yarna ur s-nifk ara wzref n-ukabar akken ad stixren yiwen dagi di fransa, acku tamsalt-agi; lqanun nukabar:
yerra ghar Dzayer maḥsub akabar n RCD xas inni deg lugan-is (les règles du parti) amm-id
n ugraw n summam 1956 (le principe de la primauté de l’interieur sur l’exterieur, du civile sur le
militaire ect).
Maca Ubizar izra belli wid igan taluft agi ur ttgin ara ar mi itteklen, acku di talit-nni Ubizar izra belli le
RCD yuɣal ttanqweltt blɛajuṭ tebwa telḥem temluli zzin fella-s igudar wa itett wa isenɣal win iççan allama
yarwa ɣaf tɛabuṭ kan iycenu.
Deɣa ikker iceyaɛ s ttebyita (par accusé de réception) ɣar Dzayer akaram ismed (le dossier complet) i
uselway ukabar d ttesqamutt isqardicen tilufa-yagi. Maca ar assa ur d-rran tiririt am uselway am
tesqamutt.
Ubizar yarna akken sdiû naɣ ṭam (6/8) n waguren ar mi is-d-isawel yiwen yenna-yas ekker iya-n ma
attedduḍ ar temḍelt yemut yefyani maḥsub winna yettekan di tesqamutt n craɛ. Yarna daɣen sin
waguren nniḍen isawlas-d daɣen yemut wisin ittekkan di tesqamutt-agi n craɛ naɣ n teɣdemt.
Ubizar imi isla s wayen iḍran ikker inna:
Ma ulac craɛ di l-qaɛa --------- d win rebbi ar attifrun.
Ur yelli s cariɛa ----------------- neɣ s leḥruz ittarun
D asggwas d ddqiqa naɣ d saɛa -------------- iḥtteb akw ayen iḍarun
Lmut yal wa anda t-wɛa ay t-luɛa -------- n-immer nelli d wid iceffun
Tura mi tzeher lafɛa ------------------ wiyaḍ zhan la s cennun
Kra nnumentt d ciɛa ---------------- zeddɣen deg-ayen ur bennun
ttanumi d yir ṭbiɛa ------------------- s wayes icuxwer usardun
Imi tekfa leqniɛa ----------------- selkaɣ gw-ayen id-iteddun.
Ay-as m-iǧhe-d yedlles ---------------- frant tlufa n tsartit
Wid ittektilin illes ----------------- ûbeḥ iwalan tamedit
Tura t-ttcuddu tkares ------------------ tizi ar as t-ttbedil tallit
S kra n win ibgsen ixnunes ---------- tagmatt tcemtit
Wid itt-beddilen lǧens ---------------- aqqaren akka ittaqbaylit
Akkaten deg-wid mi taɛkes----------- imi iṭfen di tnaslit.
Nnan wi iɣeḍriten yiḍes -------------- dren yir targit
Nekwni anruḥ an ḥewes --------------- tikkelt ar nedder i ddunit
Deg wassen Ubizar izzi ar idles dɣa yesufɣ-d sin ungalen (roman) yiwen ism-is tawenza yecebwlen
naɣ ( le destin dérangé) wisin yefi-t-id deg umagrad ( article ) angaru n tahar ǧawet (la logique du pire).
Deg useggwas-agi izrin 2009 yesufɣe-d aḍebsi n tezlatin iwumi isema izlan n wedrim d ddeɣel d tsusmi
(les ɛmes corrompues), ɣar tezrigin (Agawa production) di fransa.
Akka i ttamddurt n Ubizar.
 

Bahia Farah

Taqbaylit - Inazuren

Isem-is aḥeqqani Bunuwar, Bahya Fareḥ tlul deg useggas 1936 di tama n tubirett . Akken kan tella d tameẓyant  tegra-d d tabujilt, maca yella εemmi-s i yettidiren di tmurt n Tunes, yewwi-tt yid-s irebba-tt-id am yelli-s, yuγal-as i lmendad akken iwata, yedda-yas di lebγi di yal taγawsa. D tameẓyan maḍi tunag γer Lpari anda i tebda s cḍaḥ usamar, syen tuγal tettiki γer yiwet n terbaεt tamaγribit  i yellan ddaw ufus n yiwen utunsi Muḥamed Lğamusi.  Di tegrawla n tmurt n Lzzayer, Bahya Fareḥ ur teεzil ara iman-is γef watmaten-is, fkan-as yiwen umḍiq anda ttaran d tamassayt n inaẓuren Izzayriyen yettidiren di lawan-nni di tmurt n Franṣa. Teqdec aṭas γef tegrawla taγalnawt, tebγa tamurt-is ad tidir di tlelli, tessutur timunent n Lzzayer. Amennuγ-is ur  yeḥbis ara kan γef tegrawla maca tessutur daγen izerfan n tmeṭṭut akk d tinegmiyin n tutlayt d yedles amaziγ . tnuda twala, tuka deg usnerni n ccna n teqbaylit, ṣṣut-is slan-as-d di yal tama n tmurt, γas tufa-d iεewwiqen zdat-s maca muḥal iqerreε-itt-id yiwen deg umennuγ-is acku teẓra abrid d-tewwi d win yeṣṣawaḍen, tumen s wayen txeddem . Bahya Fareḥ, tufrar-d ladγa s ccna-ines akk d ucennay ameqran Sliman Σazem s tezlitt iwumi semman “ aṭas ay ṣebraγ” , nezmer a d-nini d tizlitt i tt-id-yesbanen, swayes tettwassen. Deg useggas 1965, Bahya Fareḥ tuγal-d γer tmurt n Lzzayer. Tekcem γer radyu n teqbaylit anda texdem kra n tedwilin  nettat d Ccix Nurdin.  Bahya tezweğ d yiwen  unaẓur  n taklut iwumi qqaren Muḥamed Timaw . deg wass umenzu n yebrir 1984 temmut di laεmer-is 48 iseggasen .  
   

Sliman Ɛazem

Taqbaylit - Inazuren

    Sliman Ɛazem d amedyaz u d anazur n ccna azwaw (taqbaylit). Ilul ass n 19 ctember (tzayur) 1918 di taddart Ag°ni Geɣran, id yezgan di lɛerc n At sedqa, di tama Iwadiyen. Mi ara nmuqel af ayen yecna Sliman Ɛazem u amek yecna, yella cbih aṭas ar tmedyazt n Si Muh u mhand, amedyaz aqbayli n tidmi wis XIX. Cukeɣ ur n-ɣeleḍ ara ma nenna-d: Sliman Ɛazem yella i tidmi wis XX ayen yella Si Muḥ u Mḥand i tidmi wis XIX. Ur nettu ara belli Sliman Ɛazem yudred Si Muḥ u Mḥand d acḥal n tikkwal di kra tezlatin ines.

    Sliman Ɛazem yemmut berra n tmurt-is d twacult-is n tmurt ass n 28 yennayer 1983 di 'Moissac' di Fransa. Ass-nni d Radyu Beur,Radyu Tamazighit akk d tilizri n Fransa : Antenne 2, i d-yefkan lexbar n tmettant n Sliman Ɛazem. Ass n 30yennayer , ussan-d aṭas n lɣaci si yal tama n Fransa i wakken ad awzen fell-as. Tawacult-is yakk tella teḥḍer: ama d tameṭṭut-is 'Lucienne' umi qaren Malika (temmut deg useggas n 1995), ama d atmaten-is d warraw-nsen yakk, ama d weltma-s Wardiya i d-yussan si Lezzayer. Azekka nni, ass n 31 Yennayer, i yenṭel.

Ɣer ugar: Sliman Ɛazem

 

Muḥamed Benḥanafi

Taqbaylit - Inazuren

Muḥamed Benḥanafi naɣ At Tahar Muḥamed, d anaẓur muqren deg umezruy n yedles azwaw. Ilul deg 1927 di taddart Sidi Atmane di tama n Larbɛa n At Wasif.

Illa iznuzu lkettan di temnaṭ n Tihert. Di tegrawla n uwenbir 1954, illa d lkumisar di tama tis snat di Tihert. Asmi tebbwi tmurt azarug, ikcem-ed Muḥamed Benḥanafi ar tɣiwant n Lezzayer netta d twacult-is, u yebda ixedem di radyu tis snat. Ibda s nuba isefra umi isema "leqlam ajedid", imiren ixdem nuba i warrac umi isema "tibḥirin dijejigin u-d-waman isemaden igsefraḥen arrac imecṭuḥen". Aṭas n warac i ɛdan ar ifasen-is, i yuɣalen d inazuren n tezlit tazwawt am Ḥabib Mulud d Nwara. Illa daɣen ixdem di tedwilt n "icenayen uzekka" anda ɛedan inazuren am : Malika Dumran, Lwennas Matoub, ǧamal Fraḥi, At judi Saɛid, Dalil Umar, Malḥa, Anisa, Cabḥa. S 1963 asmi ibda ar radyu, iḥbes kan si 1993 ar 2001, lamaana yuɣal-ed s yiwet n tedwilt, isem-is "ɣaf yir lkanun".

Ɣer ugar: Muḥamed Benḥanafi

   

Page 1 of 3

Buddet Radionumydia

Takarikaturt tanegarut s-ɣur S. Chabane

Talɣa n unekcum